به دنبال تخصيص بودجه ای كه برای ساماندهی تپه گيان جذب گرديد، كار تعيين حدود و حريم تپه باستاني گيان آغاز گرديد.
در اين ميان و هنگام حفاری براي تعيين حريم، دست اندركاران به اكتشافات و آثار جديدی در اين تپه تاريخي رسيدند. در ميان آثار كشف شده جسد و اسكلت يافت شده مربوط به عصر مفرغ يعني بيش از چهار هزار و پانصدسال پيش می باشد.
اين آثار برای مرمت به خارج از نهاوند منتقل شده و پس از آن در موزه نهاوند قرار داده خواهند شد.

این تپه در ۱۹ کیلومتری جنوب غربی شهرستان تاریخی نهاوند و ۲ کیلومتری سراب گیان و در کنار شهری به همین نام قرار گرفته است و به عنوان یکی از قدیمی ترین آثار تاریخی قابل بازدید و تحقیق می باشد. باستان شناسان قدمت این منطقه را ۳۷ قرن قبل از میلاد مسیح ( ع )می دانند و مورخان را عقیده بر این است که ۵۵۰۰ تا ۵۷۰۰سال قبل از در این تپه مردمانی می زیسته ان که از اقوام بومی ایران بوده اند و تمدنی شبیه به تمدن میانرودان داشته اند ولی بعدها این قوم توسط اقوام اروپایی و آسیایی از بین رفته و قوم جدید تمدن درخشان جدیدی را به وجود آورده اند که با تمدن میانرودان شباهتی نداشته اند . برای اولین بار یکی از مورخین به نام (هرتسفلد) در تپه گیان یک نوع سفال منقوشی می بیند که به اظهار وی نمونه هایی از سفال ها را در سال ۱۹۳۶ میلادی نزد عتیقه فروشان همدانی دیده است لذا چند سال بعد موزه لور پاریس به پرفسور (گریشمن) و ( ژرژ کنتو) ماموریت می دهد تا کاوشهای وسیع تری را در این محل انجام دهند. این کاوشها در سال ۱۳۱۰ و نتیجه مطالعات آنها در کتاب (کاوش در تپه گیان نهاوند )منتشر شد . پرفسور گریشمن و هیئت همراه تپه گیان را تا عمق ۱۹ متری حفاری نمودند ودر نتیجه تحقیقات خود به ۵ طبقه با خصوصیات متمایز برخورد نمودند که نشانگر وجود ۵ دوره از تمدن قدیم بود و نشان می داد که این منطقه دارای قدمتی در حدود ۵۷۰۰ سال است.

علی در عرش بالا بی نظیر است

علی بر عالم و آدم امیر است

به عشق نام مولایم نوشتم

چه عیدی بهتر از عید غدیر است

(عید غدیر مبارک)

این دژ را ناصرالدین شاه قاجار برای یافتن گنج به ویرانی کشاند

ناصرالدین شاه قاجار، دستور داد پیش از ویرانی دژ، از گوشه‌های گوناگون آن عکسبرداری شود. این عکس از سمت شمال برداشته شده و در آن خانه‌های پائین دژ نیز دیده می شود.

____________________________________________________________

درنهاوند تپه اي مشرف به شهر وجود دارد كه بر روي آن قلعه يزدگرد ساساني قرار داشت . داستان خراب شدن آن بسيار عبرت انگيز است .برخلاف انچه که عامه ی مردم نهاوند اعتقاد دارند ناصرالدین شاه قلعه نهاوند را به علت مشرف بودن به خانه های مردم تخریب نکرد بلکه انچه که باعث شدناصرالدین شاه قلعه نهاوند را تخریب کند این گونه می گويند كه ناصرالدين شاه قاجار آنجا را در دو نوبت مورد تخريب قرار داد‘ تا شايد به گنجهاي شاهان ساساني دست يابد . كه هر دو نوبت تيرش به سنگ خورد ولي با عمل خود قلعه اي را كه تا آن زمان سالم باقي مانده بود به نابودي كشاند.كهنسالان نهاوند : گويند كه بعد از ناصرالدين شاه ‘ بزرگ مالك منطقه به نام ظفرالسلطان در جايي از پاي قلعه دستور مي دهد كه با شكافتن زمين و دست رسي به آب چشمه قلعه آب انباري بنا نمايد . در اين عمليات به محوطه وسيعي بر مي خورند كه محل عبور آب چشمه بود ‘ در آنجا به دفينه ي يزدگرد دسترسي پيدا مي كند كه وي آنها را تصاحب مي كند .
كار ساختن آب انبار دنبال مي شود پس از اتمام آن به آب انبار طلايي اشتهار مي يابد . امروزه از اين آب انبار اثري وجود ندارد و گويند كه محل آن رابا سنگ و خاك پر كرده اند . نهاونديها معتقدند كه چشمه عظيمي در پاي قلعه وجود دارد كه آب آن از تونل طبيعي عبور مي كند . واز زمانهاي خيلي قديم سنگ بزرگي در جلو آب قرار داشته كه سوراخي در وسط آن تعبيه شده است و آب از آنجا بيرون زده مي شود . همچنين اظهار مي دارند كه از اين آب را با شبكه لوله كشي ( با لوله هاي سفالي در قطرهاي متفاوت ) به خانه ها و حمام ها رسانده اند .
كه قسمتي از اين شبكه به هنگام تخريب خانه ها و كندن كوچه ها توسط كارگران ديده شده ‘ و نمونه آنرا در حمام حاج آقا تراب به آشكارا مي توان مشاهده كرد .
در صفحه 546 آثار البلاد و اخبار العباد ‘ ذكريا بن محمد محمود قزويني در حاشيه صحفه مترجم آن جهانگير ميرزا قاجار در مورد اين آب چنين نوشته است :
(( در نهاوند قلعه اي است محكم در ميان قلعه نقبي است كه از آن نقب به پله هايي كه گذاشته اند پايين روند . چون به منتهاي نقب رسند صفه اي از سنگ تراشيده شده كه سه نفر انسان را جا دارد . و در پيش روي اين صفه آبي بلانهايت نه عمق دارد و نه عرض و طولش مشخص است ‘ مانند دريا . واكثر اوقات در ميان جام ها ‘ روغن پر كرده و فتيله گذاشته سوزانيده اند و به آن آب سر داده اند در تا مد نظر كار مي كرده است آب چراغ را برده است و انتهاي آب معلوم نيست)).  

کیان ۵A: قدمت بین ۴۱۰۰تا ۴۵۰۰ پیش از میلاد که برابر با دوره کالکولتیک است.

کیان۵B: قدمت این طبقه را بین ۶۰۰۰تا ۶۱۰۰ پیش از میلاد تعیین کرده اند که هم عصر دوره نئولتیک است .)]تپه سیلک کاشان و حصار دامغان فراهم آمده است .

تمدن سفالهای رنگین در این عصر از سرزمین ماد تا سوریه . فلسطین و چین گسترده بوده است . عقیده هرتسفلد بر این است که خصوصیات نقاط مسکونی پارس (تخت جمشید . پرسپولیس . استخر) که مربوط به قدیمی ترین حد عصر حجر و مس (انئولیت ) می باشد ملاک درستی برای سنجش تکامل اجتماع آن زمان در کشور مجاور از آن جمله ماد قدیم است.

ویژگی های نقاط مزبور عبارت است از مساکن گلی عشیرتی و دسته جمعی و طرز ساختمان آن حاکی از و جود نکاح دسته جمعی و مادر شاهی بوده ست که تصویر بز گوسفند و خوک بر ظروف (که با چرخ کوزه گری بدوی ساخته شده)و مجسمه های کوچک گاو نر و ماده که محتملاْ مربوط به مراسم دینی بوده از وجود دام دار و به ظن غالب دام داری در شرایط اسکان یافتگی حکایت می کند . در اجتماعات مزبور تقسیم کار میان قبایل شبان پیشه و زراعت پیشه پدید آمد . در دامنه کوه ها از جوی ها برای آبیاری استفاده شد و به کشت غلات از جمله جو و گندم مبادرت گردید . تصاویری که از حیوانات شاخدار و گوسفندان بر سفالهای آن عصر می بینیم حکایت از توسعه دامداری و اهمیت آن دارد . دهکده ها به تدریج برای سکونت دائم انتخاب شدند.

سکونت دائم سبب ایجاد صنایع مسین سپس تصرف در آن به صورت کنده کاری و به تدریج ایجاد پیشه نساجی و کوزه گری و در نتیجه تقسیم مجدد کار به حالت پیشه ور و زارع گردید.(ر.ک.گریشمن.ایران از آغاز تا اسلام-صفحه ۲۸)

منیع کتاب نهاوند دیرینه شهری باستانی صفحه ۳۲۳-۳۲۴

صبر کن عشق زمین گیر شود بعد برو

یا دل از دیدن تو سیر شود بعد برو

ای پرنده به کجا یک دو نفس صبربکن

آسمان پای پرت پیر شود بعد برو

باش با دست خودت آینه را پاک بکن

نکند آینه دلگیر شود بعد برو

یک نفر حسرت لبخند تورا می بارد

خنده کن عشق نمک گیر شود بعد برو

تو اگر کوچ کنی بغض خدا می شکند

صبر کن گریه به زنجیر شود بعد برو

خواب دیدی شبی از راه سوارت آمد

باش تا خواب تو تعبیر شود.... بعد برو.....

بنابر پژوهش‌های پاره‌ای از زبانشناسان ایرانی، واژه نَهاوند به معنی شهر یا آبادی قرار گرفته در پیشِ رو است، زیرا «نَها» در زبان‌های ایرانی به معنی پیش و وند از فعل کهن «وندیدن» به معنی نهادن گرفته شده‌است. بنابراین نهاوند یعنی «نهاده در پیش رو». نظریه‌های مختلفی از پیشینه‌ی تاریخی این منطقه باستانی باقی مانده است. برخی از مورخین نهاوند را مـحـل پـهلـو گرفتن کشتی نوح می‌دانند. به استناد تحقیقات باستان‌شناسان در تپه گیان روستایی در 18 کیلومتری جنوب باختری نهاوند( در حدود 37 قرن قبل از میلاد مسیح قومی در این منطقه زندگی می‌کرد که تمدنی شبیه تمدن بین النهرین داشت و بعدها به دست اقوام دیگر اروپایی و آسیایی از بین رفت. در مورد کلمه ی نهاوند از گذشته تا به امروز اختلاف نظر هایی وجود داشته است.

واژه ی نهاوند در زمان های مختلف و از زبان های متفاوت، به صورت های مختلفی تلفظ شده است که از جمله‌ی آنها می توان به: نوح اوند، نیماوند، اینهاوند، نیوهاوند، نیاوند و نیهاوند اشاره کرد.

از طرف دیگر نهاوند در گذشته نام های دیگری داشـتــه اســت بـه قـول بـطلـمـیـوس نـیـفواندای خـوانده شده و در عصر مادها به نهاوند، نهاوند ماد هم گفته شده است.به گـفـته ی ملک الشعرای بـهـار در عـصـر سلـوکیه نهاوند استان بزرگی بوده کـه بـه لـحـاظ سـکونت داشتن ملکه ی لائودیسه در این شهر به آن لائودیسه هم گفته شده است.

به همین صورت واژه دماوند که صورت اصلی و قدیمی‌تر آن دُمباوند و دُنباوند ضبط شده به معنی «قرارگرفته در پشت» است زیرا دُنب در زبانهای ایرانی به معنی دنباله و پشت است.به گفته برخی دیگر از صاحبنظران نهاوند کنونی همان << نوح آوند>> بوده که به گفته آنان محل به گل نشستن کشتی حضرت نوح بوده است .

گویش مردم شهر نهاوند، نهاوندی و باقیمانده زبان‌های کهن ایران است که از گویش پهلوی برآمده است. نهاوند به گفته برخی پژوهش گران تاریخ ایران به معنی شهر جلو یی و شهر دماوند به معنی شهر عقبی از سمت مغرب زمین می باشد و در برخی دیگر از کتابهااز نهاوند به معنی شهر ظرف سخن بمیان آمده ولی در نقشه های ایران قدیم و در زمان ساسانیان نهاوند را به صورت nihavand نوشته اند که در همسایگی شهر دیناور و مای و همدان قدیم بوده است. {{مدرک} www.nahavandonline.com

شهرستان نهاوند که قدمت بسیار دیرینه ای در استان همدان دارد، در گذشته های دور پایتخت یزدگرد سوم بوده است و از آن به عنوان شهر خفته ساسانی یاد میشود.منبع وبگاه راسخون اسلام در جنگ فتح الفتوح نهاوند برای اولین بار به ایران وارد شد.

حمام حاج آقا تراب یکی از بناهای تاریخی شهرستان نهاوند است که در سال ۱۳۵۶ در فهرست آثار ملی ثبت شده‌است. این حمام با صرف هزینه‌ای بالغ بر ۴۰۰ میلیون ریال به موزه مردم‌شناسی تبدیل شده و در روز جهانگردی افتتاح می‌شود. بگزارش البرز به نقل ازمیراث «محمود یاری» مسئول روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان همدان با اعلام خبر تبدیل شدن این حمام به موزه گفت: «با تفکیک دو بخش زنانه و مردانه و تزئین آنها با ماکتهای مجزا، در بخش مردانه مراسم شستشو به نمایش گذاشته شده و در بخش زنانه مراسم حنابندان یک عروس به تصویرکشیده شده‌است.» وی افزود: «با افتتاح این موزه در پنجم مهرماه (روز جهانگردی) مردم نهاوند و گردشگران غیر بومی می‌توانند بخشهای مهمی از زندگی مردم پیشین منطقه به همراه آداب و رسوم و لباسهای محلی را ببینند.» حمام حاج آقا تراب که در بافت قدیمی شهر نهاوند قرار دارد از دو بخش مردانه و زنانه تشکیل شده‌است. بنای این ساختمان مربوط به دوران قاجار بوده و یکی از معدود جاذبه‌های تاریخی و قابل بازدید در نهاوند است. تزئینات بین بنا شامل گج بری، کاشی کاری و نقاشی یکی از نبردهای شاهنامه‌است. این حمام علاوه بر دو قسمت ماکتها حمام سرد و گرم، حجره شاه نشین و خزینه نیز دارد

مادر امشب چقدر به آغوش تو محتاجم آغوشی که وقتی از زندگی ناگزیر می شوم اطمینان و ایمان را به من می بخشد .

مادر ترانه های بسیاری برای زندگی سروده ام اما زمزمه کردن تو تمام تار و پودم را عاشقانه میسوزاند و من برای از تو گفتن باز به تو پناه می آورم  و از تو می خواهم با من بمانی برای همیشه حتی روزی که دیگر نباشم.

تقدیم به مادر خوبم و تمام مادران خوب ایران  (نگارنده : بهزاد سوراوند)

تو که در آسمانی دستانم را بگیر

خدایا وقتی دستان ناتوانم را در پناه دستان سخاوتمندت می گیری چه احساس سبزی را روانه وجودم میکنی تورا هر لحظه  می بینم امید را از تو می آموزم وقتی هنوز به انسان خطاکار امیدواری .

میخواهم زیر باران نگاه تو به اذن تو تطهیر شوم از هر چه کرده ام و هرچه گفته ام توبه کنم اگر اجازه دهی هر چه نوشته ام را به باد دهم .

هرچه میگویم  انگار یک جمله گم شده در حرفهایم هست گاهی نگاه کرمت را بر دل می تابم  حس میکنم می فهمم که از جایی گوشه ای کناری بالا دستی پشت ابری نگاه میکنی خجالت میکشم جای نگاه تو بر دلم می ماند چگونه از بی نهایتی چون تو میتوان ناامید شد ؟

نگارنده (بهزاد سوراوند)

نهاوند شهری است که در جنوب همدان واقع شده و با شهرستان های ملایر و تویسرکان و بخش کنگاور در کرمانشاه همسایه است.

نهاوند بر دامنه کوه واقع شده و دارای رودها و بستان ها و میوه های فراوان است.
مختصات جغرافیائی آن عبارتست از طول 48 درجه و22 دقیقه، عرض 34 درجه و 12 دقیقه و ارتفاع از سطح دریا 1677 متر است، اختلاف ساعت نهاوند با تهران 13 دقیقه و 28 ثانیه است. نهاوند دارای قدمت زمانی بسیار است.

جنگ بزرگ مسلمانان با سپاه یزدگرد پادشاه ساسانی در زمان عمر بن خطاب در نهاوند واقع شد که با پیروزی مسلمانان پایان پذیرفت.

منابع:
لغت نامه دهخدا

کوه گرین

الهی

نه من آنم که ز فیض نگهت چشم بپوشم
نه تو آنی که گدا را ننوازی به نگاهی

در اگر باز نگردد ، نروم باز به جایی
پشت دیوار نشینم ، چو گدا بر سر راهی

کس به غیر از تو نخواهم
چه بخواهی چه نخواهی
باز کن در ، که جز این خانه مرا نیست پناهی

نویسنده <بهزاد سوراوند>